Montray Kréyol

POU-W TINI TOUSA-W VLE. LI SIGRE A TI-KWI-LA.

mardi 26 août 2008 par Maxette Olsson

On jou, on boug sapoti an chinpontong yo té ka kriyé Maséchyen, mèg kon klou rouyé pyakann-pyakann (clopinclopant) ki té ka mandé chyen pen (un mendiant) sizé an lankogni a on lari Bastè ka lonji on kwi épi on ti rèstan a kaka kalbas adan-y. Sé moun-la ki té ka pasé-la té ka fè konsi yo paka vwè-y. Pa menm on ti-koud-zyé, jijé on bonjou. Lè-w gadé, misyé Loranten on chalprènè (qui se mêle de tout) on milat a po kalazaza (peau laiteuse), gra kon lòk é richa kon nabab, bannzè (élégant), vès, chimiz, pantalon é pannama blan kon koton, arété douvan-y ka fè ganm :
- Olagya ! On gran nonm kosto kon-w sizé ka paré bòl. Ou pépa ay travay kon tout´moun ? Fengnan ! Kokangnè ! Mé té tini anlo moun ka gadé-y, alòspoudonk penteng-la ki té kay pozé mè (maire), mété men ay an pòch ay, tiré on pakyèt lahan é pété on koko a gran banda (crâneur) :
- Ka-w vlé ? Konmen ou vlé ? Yenki di mwen komen lajan ou vlé é an ka ba-w li pap ! Apa kouyonnad an ka di-y-la, mi tini témwen. Lè sé moun-la anlè twotwa-la vwè pakyèt lajan-la, zyé a yo kléré kon lèni a moun fou. Yo arété é rasanblé kon mouch an kaka ka gadé say ka pasé.
- Komen ou vlé an mandé-w ? Mandé mwen tousa-w vlé, té ka hanni Loranten. Mandyan-la répònn li :
- Misyé ! Fè atansyon a sa-w ka di davwa tousa-w ké pé banmwen sé tankoun-é-bélékwé (clopinettes). Janmé ou péké rivé a plen vant an mwen (me satisfaire). Sé mwen ki di-w sa.
- Gadé mwen, ou pa sav ki moun an yé ? Sé mwen i ka menné péyi lasa. Sé dèyè lahan ki ni lahan. An tini senk lizin a rònm, vennsenk transpò-an-komen, tranndé gran magazen, tout´sé kaz-la ou ka vwè-la an lari lasa sé tanmwen san konté sé lari dèyè-la, an tini on vila an chak komin, plis séla an tini Lapwent-la. Kanta tè, sé pa menm palé. An tini twa vwati mèsédès, dé masérati tètarosa (testarossa), dé kowvèt, kat lèksis, twa volvo, an ka ba moum bèèmdoublèvé. Kanta lajan, labank krédiGwada sé tanmwen, jis on légliz mwen achté. Anpa bizwen di-w konmen fanm an ni, sé mwen i ka fè fanm é yo tout´bòbòyòt (amoureuse) dè mwen. Konmen ou vlé an di-w ? Ou pòkò répònn mwen.
- Konyéla an woukounèt vou misyé. Sé-w ki achté ti mòso tè an mwen pou ayen lajan. An ja di-w fè atansyon a sa-w ka di padavwa ou péképé ban mwen sa an vlé, tousaw ké pé ban mwen sé lèrdipèrtèr (trois fois rien), woudi mandyan-la épi on ti-vwa pozé.
- Pa okipé-w. Yenki di mwen sa-w vlé. Loranten gadé ti kwi-la é di : “Ou pa menm nétwayé sa klin, toujou ni kaka kalbas adan ti kwi-la. “É i anki mété tout´pakyèt lajan-la i té ni an men ay-la adan. Lajan-la disparèt fap ! Gwokyap-la soté. I téni on gwo chenn-fòsa an lò vennkat kara épi on gwo mòso platin an bout-ay é dé gwo dyaman an zorèy ay, i mété tousa an kalbas-la. Lò-la é dyaman-la fè van. I tiré dé gwo chèvalyè an dwèt ay, i voyé yo an dèmi kalbas-la. Wè ! Disparèt pwan yo wap ! Moun, moun, moun, bonmoun, mové moun, moun dèwò, gran-jan-dè-moun, piti moun, moun-lari, moun-vini, moun-bòkaz, bèl moun, moun-dèyè, moun-anmizè, moun-a chalè, granmoun, moun a diplòm, moun-a-liv, moun-ankouyounnad, moun-a-gwozòrèy (sourd), moun-a-kwayandiz (prétentieux), vyé moun, jènn moun, moun-anlè, moun-ayennafè, mounboukousou, moun-a-pawòl, Moun dè Rivèl1, moun toupatou... tout´kalté moun alantou a yo. Tout´péyi-la kriyé asisa. Loranten pa fè dèyè. Sé on gwomòso é on koryach. I patévlé pèd lonnè ay pou yo pa pwan-y pou on kòk-a-kou-ni . É i té bizwen konpwann koutkilon (à tout prix) sigré a ti kwi-la.
- Kay yé ? Mandyan Maséchyen répònn :
- An avèti-w misyé é on avèti vo dé. Penga mwen ! (Fais 1 Honneur à mon amie : Notre grande dame attention à moi !) Ou plen ti kwi an mwen épi bang-é-flang (rien du tout). Kontinyé mété adan é ou ké suiv. Loranten té ka swé kon kannari chatengn :
- Atann mwen la ! An kay an bank an mwen. Sé dèyè lajan kini lajan an di-w. Fap-fap. Brendi-brenda i woutouné épi tranndé kamyonèt kayas é i konmansé ka mété brik lajan an kwi-la. Pli-y ka mété lajan adan dèmi-kalbas-la, pli lajan-la ka mawon. I vann tout´ vwati, kaz, labank, lizin... i vann tousay té tini é mété tout´lajan-la an kwi-la. Tout´fè gaz.
- Kay ka pasé ? An pa kafou-kafou (aveugle). An ka vwè lajan-la ka disparèt. Ki zafè ésa ? Kay ka pasé ? hélé richa-la ki an sis, kat, dé, dè gwomodèl té pasé chyen sann (pauvre), maléré kon lapyè. I téka lévé-mové.
- Ban mwen on favè ! Ola tout lahan an mwen pasé ? Dé zyé a Maséchyen voyé on limyè klérant asi figi a Loranten.
- Maléré pa ni gwokyè (Les pauvres n´ont pas d´orgueil et ne doivent pas se plaindre d´être malheureux). Gadé san-fwa aw. Pisimyé limé on ti chandèl ki fè kolè kont nwèsè. Mété on lanbéli an kyè a-w misyé. Koman ou pé kwè ki on ti maléré mongyongyon kon mwen pé apwann on gwomòn kon-w on biten ? Ou sé on gran misyé, mwen anpa ayen.
- An pèd tousa an té ni an ti kwi-aw-la. Mi mwen an zagalatéléman, konyéla fo an mandé chyen pen kon-w menm. Alòspoudonk fo byen an sav kijan on piti kalbas konsa manjé tout´ lò é lajan an mwen adan on batzyé ?
- Ou sèten ou vlé sav ?
- Sé mwen i mandé-w.
- Enben ! Fò-w sav dayè pou yònn ki non an mwen sé Étyènn Masébyen. Pa Maséchyen. An pa ni gran zafè mé an sé on moun dèbyen (un sage) kivédi an paka kalkilé kon tout´moun. An sé on lèspwi touné an moun ki vin´ fè on ti-karé asi latè. É ti kwi-la an ka lonji-la, apa nenpòt ki kwi, sé on kabèch (un crâne) kon kabèch a-w, kaka kalbas-la ou vwè-la, sé on sèvèl kon sévèl a-w menm. Pli-w mété biten adan, pli i ka valé-y kon anfounan-anfounanmanm (vorace) davwa i pa janmé kontan, i toujou vlé plis. Moun ki pa an kontak épi lèspwi a yo, sé pli agoulou-granfal ki tini. Yo wang é dévoran, sé dé zawa (morfal). Plis yo ni sé plis yo vlé.
- Wè ! Mé si nou vé pa, nou pé ké ni ayen. Koman ou vlé an viv san ayen ?
- Apa vou i ka viv, sé lèspwi-la i ka viv adan-w. Ki maléré, ki richa, moun pa janmé tini asé. Yo vlé, yo vlé, yo vlé, mé yo paka ni tan aprésyé sa yo ni. Yo toujou ka vwè sa yo pa tini é janmé sa yo ni. Plis yo tini, plis yo vlé. Plis yo tini, mwens yo kontan. Vanta yo pa janmé plen. Sésa sigré a kalbas-la. Pou-w viv dan lopilans, fò-w ja kontan dè sa-w ni, davwa pli-w kontan dè sa-w tini, pli-w ka ni, menm si ou pépa vwè sa-w tini. Ésayé vwè lasanté, lapé, lanmou... ou pé pa vwè-y épi dé koko a zyé-aw, mé fo-w santi-y dè fondonk a kyè-aw. Lasanté sé lè-w an zafè-aw. Lapé sé lésé mové lidé trankil. Pa kouté-y mé pa konbat li ! Si-w goumé épi-y, séla i ka montréw sa-y ka pézé. Ou ka anki lésé-y fè zafè-ay é vou ou ka fè taw. É lanmou sé lè-w ka santi-w bwanché épi tout moun asi latè, ki maléré, ki mové, ki bon, ki malad, ki kouyon, ki nwè, ki blan, ki toutkoulè, ki richa, kalanswa moun-la, san jijé, san malpalé, davwa ki nou vlé ki nou vé pa, nou tout´sé yònn. Loranten graté tèt-ay é di an kyè ay :
- Tèt a boug-la foukan. Lahan an mwen foukan. Mi i pwan mwen adan on tim-tim-bwasèk.

Maxette Olsson


Forum

Accueil du site | Contact | Plan du site | Espace privé | Statistiques | visites : 951017

Suivre la vie du site fr  Suivre la vie du site Kréyol ka viv lot bò dlo  Suivre la vie du site Sied   ?

Site réalisé avec SPIP 1.9.2e + ALTERNATIVES

Creative Commons License